VERA FILES FACT CHECK YEARENDER: ‘Cancer-killers at dengue 'cures': Pagsusuri ng viral health misinfo sa PH

Basahin sa Ingles

Ang impormasyon tungkol sa mga lunas sa mga cancer, at dengue ay umaabot sa milyun-milyong gumagamit ng online. Ngayong taon, ang bansa ay nahaharap sa isang epidemya ng dengue at pagsiklab ng polio, habang ang sakit sa puso at cancer ay patuloy na kumikitil ng buhay ng mga Pilipino kaysa sa iba pang mga karamdaman. Ngunit ang publiko ay may kailangang harapin pang isang virus: ang paglaganap sa social media ng mis- at disinformation tungkol sa kalusugan.

Sa 173 na pahayag na napatunayan ng VERA Files Fact Check mula Enero hanggang Disyembre 17 ngayong taon, 11 ang may kaugnayan sa kalusugan. Tatlo sa mga pinaka-viral na piraso ng napatunayang mis- at disinformation ay may kinalaman sa hindi tumpak, pinalaki, at, kung minsan, maling maling pahayag tungkol sa alternatibo o herbal na lunas para sa cancer at dengue.

Ang social media monitoring tool na CrowdTangle na nagtala ng isang kuwentong nagsasabi na ang cannabis ay isang lunas sa cancer ay ikalima sa pinakamalaking potensyal na maaabot sa mga item na na-fact check sa taong ito, marahil nakaabot sa 23.3 milyong tao. Ang kwento na nagmula noong Setyembre mula sa isang Facebook (FB) page na pinamamahalaan ng dalawang Amerikano.

Isang buwan bago nito, nang inihayag ng Department of Health ang isang pambansang epidemya ng dengue noong Agosto, isang recipe para sa isang "lunas" na gawa mula sa katas ng dahon ng papaya na umano’y magtataboy sa sakit "sa loob ng dalawang araw" ay umikot online. Ang FB post ay ibinahagi ng higit sa 183,000 beses at maaaring umabot sa higit sa 9 milyong katao.

Ang post ay hindi tumpak. Bagaman ang mga paunang pag-aaral ay nagpapakita na ang juice ay may potensyal na dagdagan ang mga antas ng platelet, na nagpapabababa o naging dysfunctional sa mga pasyente ng dengue, ang mataas na katibayan ng pagiging epektibo nito ay hindi pa napatunayan sa mga malalaking klinikal na pagsubok.

Bukod sa kwento ng cannabis at papaya juice na “lunas,” isang lokal na FB page noong Hulyo ang naliligaw na nagsabing ang talbos ng kamote ay maaaring "pumatay" ng kanser sa prostate. Ibinahagi ito ng 84,000 beses.

Habang ang disinformation ay higit sa lahat nakasentro sa pulitika sa taong ito, tatlo sa mga pinaka-viral na piraso ng napatunayan na mis- at disinformation ay may kaugnayan sa alternatibo o mga herbal na lunas.

Ang tatlong mga post sa social media na ito ay nakasandal sa tatlong bagay: ang katanyagan ng impormasyon sa kalusugan online, ang pahayag ng isang "lunas," at likas na nanliligaw kung saan ang mga post, na gumagawa ng maraming mga pahayag, ay pinaghahalo ang katotohanan at mga kasinungalingan.

Mayroong isang malaking merkado para sa impormasyon sa kalusugan online.

"Maraming mga gumagamit ng internet sa mundo ngayon kaysa sa mga taong may access sa mga mahahalagang serbisyo sa kalusugan ... (at) higit sa 80 porsyento ng mga tao na gumagamit ng internet ang nagsabi na ginagamit nila ito upang maghanap ng mga paksang may kaugnayan sa kalusugan," ayon sa Meedan, isang nonprofit na kumpanya na lumilikha ng digital journalism tools, sa isang primer tungkol sa health misinformation fact-checking na inilabas nito nitong Disyembre.

"Habang ang dali ng koneksyon online ay nagdaragdag, inaasahan namin na higit pa at maraming mga indibidwal ang gumamit ng nilalaman online bilang isang pangunahing mapagkukunan ng mga kritikal na impormasyong pangkalusugan," sabi sa primer.

Ito ang hamon na kinakaharap ng maraming mga doktor sa bansa, kabilang ang isang doktor na nakabase sa Pangasinan na nagsalita tungkol sa papel ng social media sa adbokasiya ng cancer noong Hunyo sa isang webinar ng University of the Philippines-Manila.

"Ang cancer ay isang diagnosis na nakakapagbago ng takbo ng buhay at mayroong maraming mga medikal na termino na may kaugnayan sa canser na hindi mauunawaan ng mga pasyente," sabi ni Dr. Meredith Garcia-Trinidad, isang internist at medical oncologist sa Dagupan Doctors Villaflor Memorial Hospital.

"'[Batay sa] personal na karanasan, matapos ang mga pasyente ay pumunta sa klinika, sila ay talagang madalas pupunta sa Google dahil napakahirap kapag isiniwalat mo sa iyong pasyente ang tungkol sa kanilang diagnosis at pagkatapos ay kailangan mong pumunta sa mga pagpipiliang paggamot. Minsan, natatabunan sila (ng impormasyon), kaya ang nangyayari ay talagang nagse-search sila (pagdating) sa bahay,” aniya.

Noong nakaraang taon lamang, mayroong higit sa 141,000 mga bagong kaso ng canser na naitala sa bansa, ayon sa International Agency for Research on Cancer ng World Health Organization.

Gayunpaman, habang ang social media ay nakakatulong sa pagbibigay kapangyarihan sa mga pasyente na naghahanap ng kaalaman tungkol sa kanilang mga karamdaman at bumuo ng mga online na komunidad sa mga kapwa pasyente, sinabi niya na ang isang malaking isyu ay misinformation.

"Ang cancer ay isang malaking target ng medical misinformation, lalo na ng mga kumikita sa mga alternatibong theraphy," sabi ni Garcia-Trinidad.

Sinabi niya na sa pamamagitan lamang ng paghanap ng mga salitang "patayin ang cancer" sa Google, maraming mga artikulo ang lalabas tungkol sa iba't ibang mga alternatibo at herbal na paggamot na nagpapahayag ng kakayahang "patayin" ang sakit.

'Lahat ng nasa Google ay pumapatay ng cancer.' Maraming health disinformation na patalastas ng mga cancer cure ang umiikot sa Web, sabi ni Dr. Meredith Garcia-Trinidad. Screengrab mula sa UP Med Webinars

Sa totoo lang, lima sa 11 mga post na may kaugnayan sa kalusugan na sinuri ng VERA Files Fact Check sa taong ito ang may kaugnayan sa cancer. Ang mga pahayag ay mula sa mga lunas sa cancer hanggang sa mga pagkain at mga gawi sa pamumuhay na maaaring maging sanhi ng cancer, kasama na ang mga pahayag na ang talbos ng kamote at cannabis ay maaaring sumugpo sa sakit.

Ang post tungkol sa talbos ng kamote, na nakaliligaw dahil ang mga natuklasan ay nagmula lamang sa mga pag-aaral na isinagawa sa mga bubwit at hindi mga tao, ay mayroong higit sa 84,000 shares. Isang sulyap sa “Most Relevant" na mga puna sa seksyon ng mga komento ay nagpapakita ng ilang mga anekdota mula sa mga netizen na sumang-ayon sa online post, na nagsasabing ang halaman ay mayroong "mabuting epekto" sa kanila sa kanilang paggamot sa cancer. Ang iba pa, gayunpaman, ay mas nakikipagsabwatan, tulad ng isang gumagamit ng FB na nagkomento: "Ang camote leave (sic) ay pangkaraniwang sangkap ng karamihan sa gamot sa cancer, hindi nila sinsabi sa iyo.”

Ang kwento ng cannabis, na na-tag ng VERA Files Fact Check bilang “Hindi Totoo" ay ibinahagi ng higit sa 35,000 beses, na umabot sa higit sa 23.3 milyong mga netizen. Isang puna ng mambabasa ang nagsabing: "Ang TANGING dahilan na ang cannabis ay ginawang iligal, unang un,a ay dahil ang mga industriya na nakikipagkumpitensya sa kanyang ((sic) potensyal na nais na tanggalin ito mula sa kakumpitensyang (sic) mix ... ie pharmaecuetical, alchohol, papel, troso, kongkreto, karbon, atbp ... "

Sinabi rin ni Garcia-Trinidad na noong 2016, ang "pinaka-ibinahaging artikulo na may kaugnayan sa cancer" sa FB ay isang kwento na maling nagsabi na ang ugat ng dandelyon ay pumapatay ng 98 porsyento ng mga cancer cell. Ito ay pinasinungalingan ng fact-checking organization sa US na Snopes.

Sa maling post na nagkaroon ng higit sa 1.4 milyong pakikipag-ugnay, sinabi niya: "Ito ay hinigitan ang totoong impormasyon.”

Maraming mga piraso ng online health mis- at disinformation na pahayag ang nagbabalita ng “lunas."

Sinabi ni Garcia-Trinidad na may ilang mga red flag na maaaring makatulong para makilala ang mga kuwestyonable na mga website at mga pahina ng social media, partikular sa mga nagbibigay ng impormasyon sa publiko tungkol sa cancer.

Sa isang pag-aaral noong 2003 na nalathala sa Elsevier journal, maaaring masuri ng isang tao ang scientific accuracy ng mga website at mga pahina batay sa sumusunod na pamantayan:

  • pagkakaroon ng online purchasing;
  • pagsasama ng mga testimonial ng pasyente;
  • paglalarawan ng paggamot bilang isang "cancer cure"; at
  • paglalarawan ng paggamot bilang "walang side effects."

"Ang pagkakaroon ng alinman sa mga pamantayang ito ay itinuturing na isang ‘red flag' na nagsasaad ng kuwestiyonableng scientific accuracy ng site," ayon sa pag-aaral.

Parehong ang kwento ng cannabis at ang online na post tungkol sa mga dahon ng papaya ay nag-eendorso ng mga halaman bilang lunas sa cancer at dengue, ayon sa pagkakasunud-sunod. Gayunpaman, sa kasalukuyan walang tiyak na panggamot para sa dengue. Ang ilang mga uri ng kanser - tulad ng breast, cervical, oral, at colorectal cancer - ay mayroong "mataas na potensyal" na pagalingin kung makikita nang maaga at mabigyan ng naaangkop na paggamot. Ang kwento ng cannabis ay maling binabanggit ang cannabis at cannabinoids bilang isang lunas, samantalang ipinakita lamang ng mga pag-aaral na makakatulong ito sa sakit na nauugnay sa mga paggagamot sa kanser.

Ang isa pang elemento na naroroon sa mga nabanggit na kwento ay mga testimonial ng pasyente, sa anyo ng mga komento mula sa mga netizen. Sinabi ni Garcia-Trinidad na ang mga ito ay maaaring hindi sapat, dahil may pangangailangan para sa mga mas malaking trial na nagpapatunay ng kanilang pagiging epektibo.

"Mayroong kahinaan sa mataas na antas ng katibayan para sa maraming anyo ng alternatibong gamot na may marami sa mga naturopath na gumagamit ng mga testimonial, anecdote, at kahit na ang mga pag-aaral sa lab na kinasasangkutan ng mga hayop o mga cell at ine-extrapolate ito para mangahulugang gumagana ito sa mga tao kahit na hindi. " sabi niya.

Nasa ibaba ang mga natuklasan ng VERA Files Fact Check tungkol sa katotohanan ng mga pahayag na ginawa tungkol sa potensyal bilang "lunas" ng mga sumusunod na halaman.

Halaman

Sinasabing lunas o pamatay

Natuklasan

Tunay na nagagawa

Talbos ng kamote

Cancer sa prostate

Nakaliligaw

Ang mga pag-aaral na ang talbos ng kamote ay may epekto na "non-proliferative", o maiiwasan ang paglaki ng mga selula ng cancer sa prostate ay isinagawa lamang sa bubwit.

Cannabis

“cancer cells”

Hindi totoo

Ipinakita lamang ng mga pag-aaral na ang cannabis at cannabinoids ay nakapagpabuti ng mga hakbang para maibsan ang pananakit, kabilang ang paggamot ng pananakit dahil sa cancer.

Papaya

Dengue

Nangangailangan ng tamang konteksto

Ang pagiging epektibo ng katas ng dahon ng papaya bilang panggamot para sa dengue ay sinusuri pa rin. Gayunpaman, ang mga paunang pag-aaral ay nagpapakita ng katotohanang ang katas ay talagang may potensyal na itaas ang antas ng platelet sa mga pasyente ng dengue.

Ang health mis- at disinformation ay nagdadala ng maraming mga pahayag kung saan ang mga katotohanan ay pinaghalo-halo sa mga kasinungalingan.

Ang mga publisher ng mali at nakaliligaw na paksa na may kaugnayan sa kalusugan na na-pasinungalingan ng VERA Files Fact Check sa taong ito ay gumamit ng iba't ibang mga diskarte sa pagpasa ng kanilang mga pahayag bilang mga katotohanan. Kasama dito ang paglalahad ng mga istatistika na mali ang konteksto, ang paggamit ng wika na nagpapahiwatig na ang mga "lunas" ay "itinatatago" sa publiko ng mga awtoridad tulad ng US government at DOH, at pinagsamasama ang mga tunay na therapeutic na gamit ng mga halaman na may mga nakagagaling kakayahan na hindi pa napapatunayan sa malakihang mga clinical trial.

Para sa kwento ng kamote lang, ang publisher ng FB page na Philippine Health Tips ay gumawa ng walong mga pahayag. Bukod sa pagsabi na ang katas ng halaman ay pumapatay ng mga selula ng cancer sa prostate, ang kwento ay nagsabi rin na ang mga talbos ng kamote ay maaaring labanan ang leukemia at cancer sa suso, baga, colon, at tiyan, at may 400 porsyentong alkalizing power ang mga limon, bukod sa iba pa. Ang kalahati lamang ng mga pahayag ang totoo.

Ang Facebook page na Philippine Health Tips ay naglathala ng isang online post noong Hulyo na gumawa ng walong mga pahayag tungkol sa mga medikal na kakayahan ng talbos ng kamote. Kalahati lamang ang totoo, ang iba ay mali.

Ang pahayag ng pagiging epektibo nito sa cancer sa suso ay nananatiling hindi napapatunayan, bagaman ipinakita ng mga pag-aaral na para sa iba pang mga kanser na nabanggit, mayroong ilang katibayan na ang halaman na nakakatulong upang maiwasan ang mga ito. Ang pahayag naman sa lakas ng alkalizing power ng mga limon ay walang katibayan. Nakita rin ng VERA Files Fact Check na pinagsama-sama nito ang mga natuklasan mula sa 10 iba't ibang mga pag-aaral, wala sa alinman ang maayos na binanggit ng FB page.

Ang isa pang problema na tinukoy ni Garcia-Trinidad bilang isang napaka-popular na paraan kung saan ang maling impormasyon sa kalusugan ay nililikha sa social media ay kapag ang mga publisher ay labis na ginagawang simple ang mga natuklasan ng siyentipiko, na nagiging daan tungo sa kamalian.

"Ang isang pang-agham na artikulo na nagsasabing ang 'A ay nauugnay sa mas mataas na peligro ...' ay lalabas na pekeng balita na itong A ay 'nagiging sanhi ng' sakit X. At pagkatapos kung mayroong 'nabawasan na panganib' ayon sa mga pag-aaral, ito ay magiging ( hindi tumpak) ulat bilang B ay 'pumipigil' sa sakit Y,“ sinabi niya.

"At pagkatapos ay palalakihin nila ang mga maliliit na natuklasan, at sasabihin na ang partikular na paggamot o gamot o halaman ay talagang nagpapagaling ng sakit," idinagdag ni Garcia-Trinidad, na siyang kaso sa mga bagay tungkol sa talbos ng kamote at papaya, na nakaliligaw na binaluktot ang mga positibong natuklasan sa mga epekto ng nasabing mga halaman sa cancer at papaya, na sinasabing ang mga ito ay “nakapagpapagaling."

Ilang mga publisher ay nag ulat ng mali kaugnay ng mga natuklasan sa mga pag-aaral sa siyensiya, na lumilikha ng mis- at disinformation. Screenshot mula sa UP Med Webinars.

Upang maiwasan ang kanyang mga pasyente na maloko ng mali at nakaliligaw na impormasyon online, sinabi ni Garcia-Trinidad na itinuturo niya sa kanyang mga pasyente kung paano makita ang maling balita sa pamamagitan ng pagpapaalala sa kanila na "basahin ang likod ng headline" at suriin ang mga pinagkunang materyal na kanilang binabasa.

Upang malaman ang higit pa tungkol sa kung paano mo malalaman ang mali at nakaliligaw na impormasyon at mapatunayan na totoo ang mga ito, basahin ang gabay ng VERA Files sa fact-checking and fighting disinformation. (Tingnan: VERAfied: A DIY guide to fact checking and fighting fake news)


Mga Pinagmulan

Department of Health, DOH declares national dengue epidemic, Aug. 6, 2019.

Department of Health, Polio case confirmed in the Philippines: DOH to mount mass immunization campaign, Sept. 19, 2019.

International Agency for Research on Cancer, Philippines, May 2019.

Philippine Statistics Authority, Registered deaths in the Philippines, 2017, June 10, 2019

Big market for health misinformation online

Many pieces of health misinfo claim to introduce “cures”

(Ginagabayan ng code of principles ng International Fact-Checking Network sa Poynter, ang VERA Files ay sumusubaybay sa mga maling pahayag, flip-flops, nakaliligaw na mga pahayag ng mga pampublikong opisyal at kilalang personalidad, at pinasisinungalingan ang mga ito gamit ang tunay na ebidensya. Alamin ang inisyatibong ito at aming pamamaraan.)

FOR FURTHER READING

VERA FILES FACT CHECK: FB post tungkol sa dahon ng papaya bilang 'lunas' sa dengue nangangailangan ng konteksto

Ang isang online post ng isang netizen na nagrerekomenda ng katas ng dahon ng papaya ay hindi…

VERA FILES FACT CHECK: Kaya bang puksain ng tabos ng kamote ang 'cancer'?

Ang isang online post na nagsasabing ang katas mula sa "talbos ng kamote" o mga dahon ng kamote ay…

​VERA FILES FACT CHECK: Duterte namili ng ebidensya na susuporta sa pahayag na ang cannabis ay nagdaragdag sa panganib ng kanser sa baga

Habang ipinalagay ni Duterte na ang pag-aaral ay galing sa alinman sa UN o sa WHO, mukhang ang…

About Vera Files

Founded in March 2008, VERA Files is published by veteran Filipino journalists taking a deeper look into current Philippine issues. Vera is Latin for “true.”

Contact Us

Email us at newsroom@verafiles.org

MEMBER